Echtscheiding, wat betekent het eigenlijk? Indachtig mijn vorige weblog wil ik er naar kijken met een beginnersmind? Echtscheiding is een samengesteld woord, bestaande uit “echt” en “scheiding”. Echt stamt af van het Middelnederlandse echt. Echt betekent huwelijk, verbintenis of wettig. Oorspronkelijk verwees het naar datgene wat volgens de wet of het recht was vastgelegd (de ee). Scheiding is afgeleid van het werkwoord scheiden, en betekent “uit elkaar halen”, “verdelen” of “beslissen”.

Wat “echt” is uit elkaar halen. Dat is een schijnbare tegenstrijdigheid. Geen wonder dat het zo vaak bijna niet te doen is, terwijl het ook wel te doen is. Deze tegenstrijdigheid komt in zoveel facetten terug bij een echtscheiding. Vaak is een reden voor het uit elkaar gaan dat het niet meer lukt om elkaar te bereiken. Juist in die situatie van moeizame communicatie is het nodig om ferme stappen te zetten en veel dingen te regelen samen (over de kinderen, het huis, het pensioen, het vermogen etc.) om tot ontbinding van het huwelijk te komen.

Hoe dan nog gesproken kan worden van in scheiding “liggen”? Mensen staan eerder stijf van de zenuwen dan dat ze er rustig bij liggen. In het dagblad “Trouw” schreef Ton den Boon hierover in de rubriek “Taal”. Waar komt het in scheiding liggen vandaan? Hij schrijft erover: “het werkwoord in scheiding “liggen” moet worden opgevat, als “zich (in de genoemde omstandigheid) bevinden.

Ja, het is een zich bevinden in. Hoe houd ik me staande in het liggen in de echtscheiding? En ook daar wijst mijn zenbeoefening me een weg, want in zen is de schijnbare tegenstrijdigheid een gegeven. Een manier om daarmee te werken is de koanstudie. Koanstudie heeft zelfs wel raakvlakken met het recht, omdat het raakvlakken heeft met jurisprudentie. Een koan betreft een publiek geval, een casus: een gesprek tussen leraar en leerling. Ik bestudeer dit geval en heb aan de leraar de essentie van deze koan te tonen. Dat is nog niet eenvoudig. Zo raak ik bekend met een vraagstuk waar ik met mijn hoofd niet uitkom. Ik kauw erop, ik zit ermee, en raak vertrouwd met het uithouden van deze onwetendheid. En toch, op een gegeven moment dient het antwoord zich aan, niet door het verstandelijk te begrijpen, maar door het te ervaren. In de volgende weblog ga ik hierop door. De echtscheiding als koan.